Кытай – дүйнөдөгү эң ири калкы бар жана эң ылдам өнүгүп жаткан мамлекеттердин бири. Саякат учурунда өлкөнүн бир нече шаарларын жана туристтик аймактарын көрүү анын бүгүнкү өнүгүү модели жөн гана экономикалык өсүш эмес, терең системалуу цивилизациялык өзгөрүү экенин көрсөтөт. Бул өлкөдө тарых менен заманбап технология бир багытта өнүгүп, бири-бирин толуктап жашап жатат.

Кытайдын эң негизги өзгөчөлүгү – анын масштабында. Өлкөнүн калкы болжол менен 1,4 миллиард адамды түзөт. Административдик бөлүнүшү боюнча 330дан ашык ири шаар бар, ал эми жалпы шаардык аймактарды кошкондо 600дөн ашык шаар тибиндеги түзүмдөр бар. Мындай масштаб дүйнөдө өтө сейрек кездешет жана ар бир инфраструктуралык чечим миллиондогон адамдардын күнүмдүк жашоосуна түз таасир этет.

Биринчи байкала турган нерселердин бири – шаарлардагы жана туристтик аймактардагы жогорку деңгээлдеги тазалык жана тартип. Көчөлөр, коомдук жайлар жана табигый аймактар тыкыр көзөмөлдө кармалат. Бул көрүнүш көп жылдардан бери калыптанган коомдук тартип маданиятынын натыйжасы катары бааланат.

Өлкөнүн жол инфраструктурасы өзгөчө көңүл бурат. Шаар ичиндеги жана шаарлар арасындагы трассалар жогорку сапатта курулган, жол беттери жылмакай жана үзгүлтүксүз тейленет. Тоолуу аймактардын үлүшү 67 пайызга жакын болгонуна карабай, Кытай бул географиялык шарттарды масштабдуу инженердик долбоорлор аркылуу ийгиликтүү өздөштүргөн. Көпүрөлөр, тоннелдер жана көп деңгээлдүү жол түйүндөрү өлкөнүн инженердик потенциалынын өтө жогору экенин көрсөтөт.

Айрыкча туристтик аймактарда табият менен инженериянын айкалышы өзгөчө сезилет. Тактап айтканда лифттер, эскалаторлор, асма жолдор жана коопсуздук инфраструктурасы толук иштеп турат.

Туризм тармагында дагы бир маанилүү көрүнүш – ички туристтердин басымдуулугу. Көпчүлүк туристтик жайларда коноктордун негизги бөлүгү башка өлкөлөрдөн келгендер эмес, өз өлкөсүнүн жарандары экенин көрүүгө болот. Бул Кытайда ички туризмдин өтө күчтүү өнүккөнүн жана ички рыноктун экономикалык мааниси чоң экенин далилдейт.

Шаардык жашоонун дагы бир өзгөчөлүгү – санариптештирүүнүн кеңири колдонулушу. Коомдук жайларда жүз таануу системалары, камералар жана ар түрдүү идентификациялык технологиялар активдүү иштейт. Бул система коомдук тартипти жана коопсуздукту жогорулатууга багытталган, бирок ошол эле учурда коомдук жашоонун жогорку деңгээлде көзөмөлдөнүшүн да билдирет.

Калктын саны өтө чоң болгону менен, шаарлардын пландалышы жана транспорттук системанын уюштурулушу адамдардын тыгыздыгын анчейин сездирбейт. Бирок ири майрамдарда же туристтик мезгилдерде калктын агымы абдан күчөп, мегаполистерде адам көптүгү айкын байкалат.

Жергиликтүү калктын мүнөзү негизинен жөнөкөй жана тартиптүү. Бирок көпчүлүк англис тилин кеңири колдонбойт жана башка өлкөлөр тууралуу маалыматтары чектелүү болушу мүмкүн. Ошол эле учурда коомдук жайларда тартип сакталганы жана ызы-чуу жүрүм-турум сейрек кездешери байкалат.

Жыйынтыктап айтканда, Кытай тарыхты терең урматтаган, ошол эле учурда заманбап технологияга жана ири инфраструктурага таянган мамлекет экени айкын көрүнөт. Байыркы маданият менен ультра заманбап инженериянын айкалышы бул өлкөнү дүйнөдөгү уникалдуу өнүгүү моделине айландырган.

Кытай — дүйнөдөгү эң ири музей системаларынын бирине ээ өлкө. Расмий статистика боюнча, өлкөдө 7,000ден ашык музей иштейт, алардын басымдуу бөлүгү тарых, маданият жана археология багыттарына тиешелүү. Так бөлүнгөн “тарых музейлеринин” өзүнчө жалпы саны расмий түрдө бир гана цифра менен бекитилбейт, бирок эксперттик баалоолорго ылайык, бул музейлердин саны 3,000ден 4,000ге чейин жетет.

Кытайда музей системасы жөн гана экспозициялык жай эмес, мамлекеттин тарыхый эс тутумун сактоочу ири институт катары каралат. Байыркы цивилизация, императордук доорлор, философиялык мектептер жана археологиялык табылгалар музейлер аркылуу коомго кеңири жеткирилет. Бул өлкөнүн тарыхка болгон мамилесинин системалуу жана мамлекеттик деңгээлде уюштурулганын көрсөтөт.

Өлкөдөгү музейлердин санынын өсүшү акыркы он жылдыктарда өзгөчө ылдамдады. Ири шаарларда жаңы музейлер тынымсыз курулуп, аймактык деңгээлде да тарыхый мурастарды сактоого чоң көңүл бурулууда. Бул процесс Кытайдын маданий саясатында тарыхты сактоо жана аны заманбап формада коомго жеткирүү негизги багыттардын бири экенин тастыктайт.

Музейлердин негизги бөлүгү тарых жана маданият багытында болгондуктан, алар өлкөнүн цивилизациялык өнүгүүсүн терең түшүнүүгө шарт түзөт. Байыркы династиялардын доору, Жибек жолу тарыхы, археологиялык табылгалар жана этнографиялык экспозициялар кеңири камтылган.

Пекин жана Шанхай сыяктуу ири шаарларда улуттук деңгээлдеги чоң музей комплекстери жайгашкан. Бул музейлер өлкөнүн тарыхын гана эмес, дүйнөлүк цивилизациядагы ордун да чагылдырат.

Жыйынтыктап айтканда, Кытай музей системасы дүйнөдөгү эң ири жана эң системалуу тармактардын бири болуп саналат. 7,000ден ашык музейдин ичинде миңдеген тарых музейлери өлкөнүн бай өткөнүн сактап, аны заманбап коомго жеткирүүдө маанилүү роль ойнойт.

Ошентип тарыхын сактоодо жана барктоодо Кытай болгон күч аракетин сарптап жатат. Алар тарых музейин камап койбостон так ушул таптарда дүйнө журналистерине тааныштырууда.