Аятолла Али Хаменеи – 1979-жылдагы Ислам революциясынан кийин түзүлгөн Ирандын саясий системанын экинчи жогорку лидери. Ал 1989-жылдан бери Иран Ислам Республикасынын жогорку лидери кызматын аркалап келген. Бул кызматка ал революциянын негиздөөчүсү Рухолла Хомейни каза болгондон кийин шайланган.

Азыркы иран жаштарынын дээрлик баары анын жетекчилиги астында чоңойгон. Бул көрүнүш саясий гана эмес, социалдык-маданий чындык да болуп эсептелет. Бүтүндөй бир муун Хаменеи доорунун идеологиялык багыты, коопсуздук саясаты жана мамлекеттик дискурсу менен калыптанган.

Бийлик түзүмү жана ыйгарым укуктары Ирандын саясий системасы формалдуу түрдө президенттик, парламенттик жана сот бийлигинен турса да, жогорку лидер институту бул түзүмдөрдөн жогору турат.

Хаменеи мамлекеттик саясатка вето коюу укугуна ээ болгон. Ошондой эле, Куралдуу күчтөрдүн башкы командачысы саналган жана коопсуздук аппаратын, анын ичинде Ислам революциясынын сакчылар корпусун толук көзөмөлдөгөн.

Мындан сырткары, сот системасынын башчыларын, мамлекеттик маалымат каражаттарынын жетекчилерин жана стратегиялык мекемелердин жетекчилерин дайындоо укугуна ээ болгон. Бул алкакта анын бийлиги дээрлик чексиз мүнөзгө ээ эле.

Балалык чагы жана диний калыптанышы Али Хаменеи 1939-жылы Ирандын экинчи ири шаары болгон Мешхед шаарында төрөлгөн. Ал сегиз балалуу үй-бүлөнүн экинчи баласы болгон. Анын атасы орто деңгээлдеги шиит дин кызматчысы болгон.

Ал кичине кезинен тартып Куран боюнча билим алып, 11 жашында диний билим жолуна түшкөн. Бирок анын калыптанышы диний чөйрө менен гана чектелген эмес. Ошол доордогу көптөгөн дин кызматчылар сыяктуу эле, ал диний иденттүүлүктү саясий позиция менен айкалыштырган багытты карманган.

Шахка каршы күрөш жана түрмө жылдары Хаменеи Иран шахына каршы оппозициялык кыймылга активдүү катышкан. Ал харизмалуу оратор катары белгилүү болуп, диний баяндамаларды саясий чакырыктар менен айкалыштырган.

Ал шахтын жашыруун полициясы тарабынан алты жолу камакка алынган, кыйноого кабылган жана сүргүнгө айдалган. Бул мезгил анын саясий иденттүүлүгүнүн бекемделишинде маанилүү роль ойногон.

Революциядан кийинки көтөрүлүшү 1979-жылдагы революциядан кийин Хаменеи саясий элитанын катарына тез арада көтөрүлгөн. 1980-жылы Хомейни ага Тегеранда жума хутбасын окуу милдетин тапшырган. 1981-жылы ал Ирандын президенти болуп шайланган.

1980-жылдары ага каршы жасалган кол салуудан кийин оң колу жаракат алган. 1989-жылы Хомейни каза болгондон кийин Эксперттер кеңеши тарабынан жогорку лидер болуп дайындалып, бул кызматты 2026-жылга чейин аркалаган.

Маалыматтарга караганда, ал Тегеранда жөнөкөй резиденцияда жашап, чет өлкөлөргө сейрек чыккан. 

Үй-бүлөсү жана балдары Хаменеи Менсуре Ходжасте Бакирзаде айымга үйлөнгөн. Анын төрт уулу жана эки кызы бар. Үй-бүлөсү негизинен коомчулуктан алыс жашаган.

Эң белгилүү уулу – Можтаба. Ал иран элитасы билим алган Алави лицейинде окуган. 30 жашында Кум шаарындагы медреседе диний билим ала баштаган.

2000-жылдардан тарта анын саясий таасири тууралуу дооматтар көбөйгөн. Анын ысымы 2004-жылдагы президенттик шайлоодон кийин көп айтылган. Мехди Карруби ачык катында аны Махмуд Ахмадинежадды колдоо үчүн кийлигишти деп айыптаган.

Айрым талдоолордо Можтаба мүмкүн болгон мураскер катары каралган. Расмий чөйрөлөр муну четке какканы менен, анын жогорку лидердин кеңсесинде олуттуу таасирге ээ экени айтылып келген.

Башка уулдары Мустафа Хаменеи Иран-Ирак согушунда фронтто кызмат өтөгөн.

Масуд Хаменеи негизинен атасынын эмгектерин архивдөө жана жарыялоо иштери менен алектенген. Ал Хаменейинин өмүр баянын жана эскерүүлөрүн даярдоого жооптуу болгон.

Мейсам Хаменеи да диний ишмердүүлүк менен алектенип, үй-бүлөлүк басма ишине катышкан.

Кыздары Бушра жана Хода тууралуу коомчулукта маалымат аз. Экөө тең революциядан кийин төрөлүп, академиялык жана диний чөйрөлөр менен үй-бүлөлүк байланыш түзүшкөн.

Булак: NazarNews