Археология тарыхында кээде эң тажрыйбалуу изилдөөчүлөрдү да таң калтырган табылгалар кездешет. Жаңы Дүйнөнүн эң сырдуу табышмактарынын бири – Коста-Рикада табылган жүздөгөн дээрлик идеалдуу тегерек таштар. Аларды ким, эмне үчүн жана кандай ыкма менен ушундай так формада жасаганы бүгүнкү күнгө чейин так жооп таба элек суроо бойдон калууда.

Таш шарлар 1930-жылдары United Fruit Company джунглини тазалап, банан плантацияларын түзө баштаганда табылган. Жумушчулар диаметри үч метрге чейин жеткен чоң тегерек таштарды көрүшкөн. Башында бул кокустук деп эсептелген, бирок изилдөөлөр тереңдеген сайын бул чоң масштабдагы көрүнүш экени аныкталган.

Жалпысынан археологдор мындай объекттердин бир нече жүзүн каттаган. Айрымдары бүгүнкү күнгө чейин мыкты абалда сакталган, ал эми башкалары убакыттын же адамдардын таасиринен бузулган.
Бул шарлардын эң таң калыштуу өзгөчөлүгү – алардын геометриялык тактыгы. Көпчүлүгү дээрлик идеалдуу сфера формасында, мындай тактыкка жетүү азыркы технологияларсыз өтө кыйын.
Окумуштуулар таштар кол менен, катуу таштан жасалган жөнөкөй шаймандар аркылуу иштетилген деп эсептешет. Бирок мындай чоң таштарды тегерек формага келтирип, жылмалоо – бүгүнкү усталар үчүн да өтө татаал иш.

Айрым божомолдорго ылайык, бул шарлар жоголгон технологияларга ээ болгон белгисиз эл тарабынан жасалган болушу мүмкүн. 

Таш шарлардын жашын радиокөмүртек ыкмасы менен аныктоо мүмкүн болгон эмес, анткени таш бетинде органикалык калдыктар жок. Ошондуктан алардын курагы жакын аймактан табылган маданий катмарлар аркылуу гана болжол менен аныкталууда.

Айрым шарлардын салмагы 16 тоннага чейин жетет. Алар кантип ташылып, орнотулганы дагы эле белгисиз. Анткени Дикис цивилизациясы дөңгөлөктү да, жүк ташуучу жаныбарларды да колдонгон эмес.
Бүгүнкү күндө бул таш шарлар ЮНЕСКО тизмесине киргизилген. Алар Коста-Рика өлкөсүнүн символуна айланып, жергиликтүү тургундардын сыймыгы болуп калды.