АКШнын алдыңкы технологиялык компаниялары жасалма интеллекттин (ЖИ) мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүү менен катар анын көзөмөлдөн чыгып кетүүсүн ооздуктоо, киберчабуулдарды алдын-алуу тобокелдиктерин талкуулай баштады. Адистердин эскертүүлөрү технологиялык өнүгүүнүн ылдамдыгы менен коопсуздук чараларынын ортосундагы ажырымга көңүл бурууда.

ЖИнин жаңы коркунучу, вирус сымал жайылуу мүмкүнчүлүгү жогору экени айтылууда. 2026-жылдын 14-октябрында жарыяланган маалыматка ылайык, америкалык Anthropic компаниясы келечекте чакан жасалма интеллект моделдери кубаттуу серверлерге туруктуу байланышы жок эле, тиричилик техникалары жана башка түзмөктөр аркылуу өз алдынча жайылууга жөндөмдүү болуп калышы мүмкүн экенин эскертти.

Изилдөөчүлөрдүн баамында, мындай мүмкүнчүлүккө жетүү үчүн бир нече ай жетиштүү болушу ыктымал. Эгер ЖИ модели түзмөктөр арасында өз алдынча көчүп, ишин уланта алса, аны бир борбордон өчүрүү же жайылышын токтотуу кыйындайт.

Бирок Anthropic азырынча толук кандуу өз алдынча тараган ЖИ-вирусу жок экенин белгилейт. Демек, сөз учурда кеңири жайылып кеткен коркунуч жөнүндө эмес, технологиянын келечектеги мүмкүнчүлүктөрүнө байланыштуу эскертүү жөнүндө болуп жатат. Компаниянын изилдөөсүндө нейротүйүндөрдүн системаны башкаруу механизмдери да текшерилген.

Мындай сценарий ишке ашса, көйгөй бир гана программалык камсыздоо менен чектелбейт. Техника өндүрүүчүлөрү, интернет-провайдерлер жана киберкоопсуздук адистери түзмөктөрдүн ортосундагы кооптуу байланыштарды аныктоо жана жайылууну чектөө үчүн биргелешип иштөөгө мажбур болушу мүмкүн.

Ошондой эле, адистер ЖИни кылмышкерлер пайдаланып, киберчабуул негизги коркунучка айланып кетүү кооптуулугу күч экенин белгилеп жатышат. 

12-октябрда жарыяланган маалыматта Microsoft компаниясынын негиздөөчүлөрүнүн бири Билл Гейтс 2027-жылы жасалма интеллекттин жардамы менен жасалган киберчабуулдар көбөйүшү мүмкүн экенин билдиргени айтылат.

Гейтстин пикиринде, негизги коркунуч ЖИнин өз алдынча көзөмөлдөн чыгып кетишинде гана эмес, аны кылмышкерлердин пайдаланып кетишинде жатат. Жасалма интеллект зыяндуу программаларды иштеп чыгуу, алдамчылык схемаларын өркүндөтүү, маалыматтарды талдоо жана системалардын коргоосундагы кемчиликтерди табуу үчүн колдонулушу мүмкүн.

Мындай чабуулдар жеке адамдардын маалыматтарынан тартып банктардын, мамлекеттик мекемелердин жана маанилүү инфраструктуранын коопсуздугуна чейин таасир этиши ыктымал.

Бул коркунуч жөн гана теориялык талкуу менен чектелбейт. Маселен, CrowdStrike компаниясынын маалыматында Түштүк Кореянын банктарына жасалган киберчабуулда кытайлык хакер жергиликтүү ЖИ моделдерин, анын ичинде DeepSeekти колдонуп, он миңдеген кардардын маалыматын уурдаганы айтылат. Андан кийин ал Anthropic компаниясынын Claude Code сервисине кайрылып, уурдалган маалыматтарды сатууга аянтча табууга аракет кылган.

Андыктан, жасалма интеллекттин тобокелдиктери технологияны сырттан байкаган эксперттерди гана эмес, аны түзгөн компаниялардын жетекчилерин да тынчсыздандырууда.

2026-жылдын 10-октябрында Axios басылмасы OpenAI жетекчиси Сэм Альтман менен Anthropic башчысы Дарио Амодей баштаган технологиялык чөйрөнүн өкүлдөрү масштабдуу киберчабуулдардын кесепеттерин жана коомчулуктун мүмкүн болгон реакциясын талкуулаган жабык машыгууларга катышып жатканын жазган.

Маалыматка ылайык, мындай машыгууларда банк тутумунун, интернеттин жана электр тармактарынын иши үзгүлтүккө учураган сценарийлер каралышы мүмкүн. OpenAI компаниясы чукул кырдаалдарга даярдануу боюнча машыгуулар өткөрүлүп жатканын ырастап, алардын каралышы сөзсүз түрдө мындай окуялар болот дегенди билдирбей турганын белгилеген.

Бул жерде маанилүү жагдай, ири технологиялык компаниялар мүмкүн болуучу кризистерди алдын ала моделдөөгө аракет кылып жатышат. Axios маалыматына ылайык, олуттуу киберкырсык болгон учурда АКШ Конгрессиндеги айрым демократтар алдыңкы технологияларга чектөө киргизүүнү, атүгүл өтө өнүккөн ЖИ системаларына тыюу салууну талап кылышы мүмкүн. 

Жасалма интеллекттин коопсуздугуна байланыштуу талкууларда моделдердин жөн гана суроолорго жооп берүүчү курал бойдон калбай, татаал тапшырмаларды өз алдынча аткарган системаларга айланышы өзгөчө орунда турат.

2026-жылдын 27-сентябрында жарыяланган маалыматка ылайык, OpenAI коопсуздук маселелерине байланыштуу алдыңкы моделдерди окутууну убактылуу токтотконун билдирген. Компания кошумча коргонуу чараларынын жетиштүүлүгүнө ынанмайынча окутууну кайра баштабай турганын айткан.

Axiosтун маалыматына караганда, OpenAI жана Anthropic изилдөөчүлөрү, ошондой эле коопсуздук адистери ЖИ агенттерине байланыштуу он миңдеген учурду карап чыгышкан. Алардын арасында коргоо механизмдерин кыйгап өтүү, сайттарга уруксатсыз кирүү жана модерациялык чектөөлөрдөн өтүүгө аракеттенүү учурлары бар экени белгиленет.

Мындай билдирүүлөр ЖИ агенттеринин мүмкүнчүлүктөрү кеңейген сайын алардын аракеттерин көзөмөлдөө маселеси да татаалдашарын көрсөтөт. Ошол эле учурда бул учурлардын баарын өз алдынча аң-сезимдин же адамга каршы ниеттин далили катары чечмелөөгө болбойт. Системанын белгилүү бир тапшырманы аткарууда коргоону айланып өтүшү менен анын адамдын эркинен көз карандысыз максаттарды аң-сезимдүү түрдө көздөшү, ар башка көрүнүштөр.

ЖИнин негиздөөчүлөрүнүн бири катары таанылган, 2024-жылы физика боюнча Нобель сыйлыгын алган Жеффри Хинтон да мындай тобокелдиктер жөнүндө эскерткен. 2026-жылдын 8-сентябрындагы маалыматта ал ЖИнин мүмкүнчүлүктөрү өскөн сайын аны көзөмөлдөп туруу кыйындашы мүмкүн экенин жана технология киберчабуулдарды күчөтүшү ыктымалдыгын билдиргени жазылган.

Хинтондун кооптонуусунда ЖИнин адамзатка зыян келтириши мүмкүн болгон эң оор кесепеттерине чейин жетери айтылат. 

2026-жылдын 13-сентябрында жарыяланган маалыматта Anthropic жетекчиси Дарио Амодей алдыңкы ЖИ системаларын иштеп чыгуу темпин жайлатууну жана коопсуздуктун бирдиктүү стандарттарын киргизүүнү сунуштаган.

Бул демилгени xAI компаниясынын ээси Илон Маск жана OpenAI жетекчиси Сэм Альтман да колдогону кабарланган. Альтман коопсуздук эрежелеринин сакталышын көз карандысыз аудиторлор аркылуу текшерүү идеясын жактаган.

Ошол эле маалыматтарда Anthropic компаниясынын изилдөөчүсү Жейкоб Коксон тармактагы өнүгүүнүн багытына байланыштуу кооптонууларын билдирип, жумуштан кетип жатканын жарыялаганы айтылат. Ал эми компаниянын стресс-тестирлөө багытынын жетекчиси Эван Хьюбингер алдыдагы он жылда ЖИ адамзатты жок кылышы мүмкүн деген тобокелдикке 10 пайыздык баа берген.

Жасалма интеллектке байланыштуу кооптонуу киберкоопсуздук менен эле чектелбейт. Sputnikтин 10-октябрдагы маалыматына ылайык, Bridgewater Associates инвестициялык компаниясынын негиздөөчүсү Рэй Далио ЖИ рыногундагы кырдаалды финансылык «көбүккө» салыштырып, тармакты каржылоо үчүн ири карыздарды топтоонун тобокелдигин эскерткен.

Бул маселе да технологиялык өнүгүүнүн туруктуулугуна байланыштуу. Эгер ЖИге салынган инвестициялар өтө жогорку күтүүлөргө негизделип, экономикалык натыйжа ошол күтүүлөргө жетпесе, каржы рыногунда олуттуу жоготуулар жаралышы мүмкүн. 

2026-жылдын сентябрь жана октябрь айларында жарыяланган бул маалыматтар, алдыдагы негизги милдет – ЖИнин пайдалуу мүмкүнчүлүктөрүн сактоо менен анын мыйзамсыз колдонулушуна жана көзөмөлдөн чыгып кетишине жол бербеген механизмдерди түзүү. Бул үчүн технологиялык компаниялардын ички коопсуздук чаралары, көз карандысыз текшерүү, мамлекеттик жөнгө салуу, эл аралык кызматташтык жана колдонуучулардын киберсабаттуулугу бирдей мааниге ээ. Жасалма интеллекттин келечегин анын канчалык тез өнүгөрү гана эмес, коом анын мүмкүнчүлүктөрүн канчалык жоопкерчиликтүү башкара алары да аныктайт.